De West Aleta
De ondergang van de West - Aleta is een van de bekenste
scheepsrampen die bij Terschelling plaatsvond, niet in het minst
door de enorme hoeveelheid Californische wijn die het schip
vervoerde. Door zware storm raakte het schip, dat onderweg was
van Amerika naar Hamburg en Bremen, in nood bij Terschelling.
Met veel moeite werden de 42 opvarenden van boord gehaald waarna
het schip in tweeen brak en de in grote getale aanwezige vaten
met wijn ,naar verluidt 18.000, spoelden aan op het strand van
Terschelling.Met een vat van deze wijn begint het verhaal van
Jan Willem Siebrand, een eenvoudige dorpsjongen uit Grafhorst
nabij Kampen.
Het verhaal
Jan-Willem Siebrand is afkomstig uit het kleine dorp Grafhorst, drie en een halve kilometer van Kampen. Naast Jan-Willem bestond het gezin uit vader Jan Siebrand en moeder Gerrigje Breunis en de broers Aart en Dirk-Jan. Jan-Willem was binnen het gezin altijd diegene met fantastische toekomstplannen al werden deze plannen niet altijd gedeeld door zijn ouders en broers. Zijn vader werkte op een emaillefabriek in de stad en zijn moeder dreef een kleine kruidenierswinkel en cafe. Met 13 jaar ging Jan-Willem van school naar dezelfde fabriek als vader. In de oorlog 1914-1918 als polderjongen in de Koekoek waar hij werk aannam voor 18 gulden per week. Daarna werkzaam op een groentedrogerij, vervolgens als machinist en tot slot als reparateur bij Doedens confectiefabriek. Deze Doedens was afkomstig uit de buurt van Den Helder en had relaties met kustplaatsen en eilanden. Hij kocht kort na de ramp met de West-Aleta van de firma Kooistra en Stienstra te Harlingen enkele vaten wijn van 250 liter elk. Voor baas Doedens moest Jan-Willem de flessen aftappen en verkopen in het cafe van zijn moeder, het was hoofdzakelijk Port en het smaakte verrekte lekker. Alle flessen werden met winst verkocht. In korte tijd had hij voor Doedens 300 flessen verkocht en dacht ineens:ik moet voor mij zelf een vat hebben. Ik schreef toen naar Harlingen en kreeg die wijn, zei tegen Doedens "ik ga weg" ik wil voor mezelf beginnen.
Even dacht hij ''wat zullen ze thuis zeggen". Het was nog erger dan hij verwacht had, zijn vader was woedend, zijn moeder barstte in tranen uit en zijn beide broers wilden niet meer met hem spreken. Ondanks verdriet en tegenwerking zette hij door. Hij overtuigde zijn ouders en broers van zijn gelijk, want de inhoud van het eerste vat werd aan de man gebracht met een winst van honderd gulden. Eigenhandig reinigde hij met een mengsel van water, zand en fietskogeltjes de bij de lompenhandel gekochte flessen. Hij vulde en kurkte de flessen en ging per fiets de boer op om ze te verkopen. En dat lukte, want hij was niet alleen een geboren ondernemer maar ook een geboren verkoper. Bovendien was het wijn van prima kwaliteit. Al spoedig wist hij ook kruideniers te overtuigen, dat wijn een prachtig artikel is in het levensmiddelenbedrijf.
Het eerste pakhuis aan de Oudestraat 207
Het eerste etiket.
In het prille begin van Siebrand werden de eerste flessen verkocht aan vrienden en bekenden, later in het plaatselijke cafe.
Toen het allemaal wat beter ging met de handel werd het tijd voor een herkenbaar etiket welke vrij makkelijk was te gebruiken voor meerdere soorten door uitsluitend de soortnaam te veranderen. De naam Grafhorst verwijst naar de herkomst van de familie Siebrand.
Toen hij in 1922 voor fl 2,50 per week een eerste pakhuisje aan de Oudestraat 207 in Kampen had gehuurd,en hij met zijn broers, die inmiddels tot geheel andere gedachten waren gekomen en samen flessen vulde, kwam er plotseling een keurig nette verschijning opdragen met het voorstel het bedrijf te reorganiseren. Ik heb heel veel relaties, laat mij voortaan verkopen dan hebt u met zijn drieen meer tijd voor het vullen van flessen. Het aanlokkelijke voorstel werd aangenomen en inderdaad de verkopen verliepen fantastisch, even fantastisch incasseerde hij zonder af te dragen met het gevolg dat de drieduizend gulden, die met hard werken bijeen waren gebracht voorgoed verdwenen waren. Slechts een vat met kostelijke wijn was gespaard gebleven. Na de schrik en de tranen bracht de fiets wederom uitkomst. Honderden kilometers werden afgelegd om de kostelijke inhoud van dat ene overgebleven vat een bestemming te geven. Door weer en wind, met ijzeren volharding naar Zwolle, Deventer, Apeldoorn en Zutphen. De draad werd langzaam weer opgepakt en al snel werd er een pand gehuurd in de Boven-Nieuw straat 114 te Kampen. Ook het eerste personeel werd in dienst genomen en de wijnen van Siebrand werden in heel Nederland langzaam een begrip.
Jan Willem Siebrand in 1923 op bezoek bij een klant in de T-Ford.
Men moet niet vergeten dat wijn in die tijd nog als een elitedrank werd beschouwd. Met grote overredingskracht wist Jan-Willem Siebrand talloze winkeliers van levensmiddelenbedrijven er van te overtuigen dat wijnverkoop mogelijk was als het maar voldoende naar voren werd gebracht. Het bleek zo waar te zijn, zo waar dat het bedrijf, waarin al spoedig ook likeuren en limonades werden gemaakt , telkens moest worden uitgebreid.
Inmiddels had D.J Siebrand boekhoudlessen genomen zodat deze de administratie kon bijhouden. Ook in het bedrijf moest personeel worden aangenomen, waarover de andere broer A.Siebrand de leiding kreeg. Beide broers hebben als mededirecteuren in het groeiende bedrijf een steeds omvangrijker wordende werkkring verkregen, waarbij echter altijd de autoriteit van de heer J.W Siebrand in alle belangrijke zaken de eindverantwoording nam.
De 3 broers Siebrand met v.l.n.r Jan-Willem, Aart en Dirk-Jan
Dat het wijngebruik midden jaren 30 toeneemt in Nederland is bekend. Het is belangrijk, maar nog belangrijker is het om te weten, dat deze toename zich voltrekt via het levensmiddelenbedrijf, via de kruidenier dus. Al snel wordt duidelijk dat dit de aangewezen plaats is voor wijnverkoop, hier verschijnt immers dagelijks het koopkrachtige publiek voor de toonbank. Het is waarlijk geen wonder dat van slijters zijde afgunst ontstaat en het besef langzaam begint door de dringen hoe gunstig de positie van de wijnverkopende kruidenier is. Naast kaas, havermout en rijst en de dagelijkse dingen is het vanaf nu ook mogelijk uw wijn te kopen bij de kruidenier, dit alles was mede door Jan-Willem Siebrand een goed doordacht plan wat uitstekend aansloeg bij de gewone man. De vraag naar produkten van Siebrand namen steeds meer toe en het huidige onderkomen in de Bovennieuwstraat werd al spoedig te klein. Er werd gezocht naar een geschikt pand in de binnenstad van Kampen.
Ter viering van het 15 jarig bestaan van Siebrand in 1936 werd er een rondvlucht gemaakt met het personeel vanaf vliegveld Twente, om via Hengelo, Almelo en Zwolle naar Kampen waar een rondje boven de stad werd gemaakt om vervolgens koers te zetten naar schiphol.
Boven het personeel bij het vliegtuig,onder het moment boven Kampen.
De Groenestraat
In 1938 werd de firma Siebrand, na jaren van leegstand,eigenaar van een markant complex aan de Groenestraat in de binnenstad van Kampen.Van oorsprong bood dit complex plaats aan het klooster der Cellezusters, doch na de reformatie had het een nieuwe bestemming gekregen mede door de groeiende textielindustrie in Kampen.Toen de textiel nijverheid zich in Kampen rond 1600 op een hoogtepunt bevond, kreeg het Linneweversgilde een deel van het klooster toegewezen als Gildehuis. De fraaie toegangspoort (1665) siert de ingang en is tot op de dag van vandaag een herkenningspunt in alles wat aan de firma Siebrand herrinert. Nu is achter het poortje de bibliotheek van de Theologische Universiteit gevestigd, in de volksmond wordt echter nog steeds gesproken over het poortje van Siebrand.Vele Kampenaren hebben in een grijs verleden wel bij Siebrand gewerkt.
Het complex aan de Groenestraat oogde wel als een groot pand, maar bestond uit talloze kleine ruimtes, minder geschikt voor de opslag van de gigantische hoeveelheden buitenlandse wijnen deels opgeslagen in vaten en een groot deel in fles.
Speciaal hiervoor werd er opnieuw een pand aangekocht en wel op de Ebbingestraat, een voormalige meubelfabriek van de familie Tjemmes. Voorlopig was hier ruimte zat om de gigantische hoeveelheid wijn op te slaan. Op de foto onder is het pand aan de Ebbingestraat te zien.
Wijn is al lang geen elitedrank meer, en inmiddels een standaard artikel geworden bij de kruidenier. Dit legt natuurlijk een steeds grotere druk op de producenten en vergt het uiterste van mens en machine.
Om alle klanten te bezoeken beschikt Siebrand net na de oorlog over een aanzienlijk wagenpark. Naast de auto's van de directieleden een voor die tijd grote schare vertegenwoordigers om alle delen van het land te bestrijken.
Om alle handelingen te kunnen verichtten is aan het leiderschap van de 3 gebroeders Siebrand de beide zonen van Jan-Willem Siebrand toegevoegd,te weten Jan-Willem jr. en Reinier Siebrand.
Onervaren maken zij de eerste stappen in de wereld van de wijn om later met 5 man sterk leiding te geven aan de op dat moment grootste wijnhandel van Nederland.
De Spoorstraat
In 1922 begonnen in een pakhuisje van 16 vierkante meter, in 1923 werd de eerste T-Ford gekocht om de fiets als bestelmiddel te vervangen en in 1924 volgt de verhuizing naar de Boven Nieuwstraat. Er werkt dan 6 man op kantoor en 12 man in het bedrijfsgedeelte. Alhoewel men steeds uitbreidt worden ook in 1930 nog de flessen met en slangetje gevuld en de kurken met een houten hamer op de fles geslagen. Als het bedrijf in 1931 10 jaar bestaat heeft men 43 mensen aan het werk en in de crisisjaren 35, 36 en 37 stelt Siebrand verplichte vakantieweken in, teneinde ontslagen te voorkomen. Als in 1940 de benzine opraakt gaan de vertegenwoordigers weer net als vroeger op de fiets de klanten af. In 1941 gegint men gedwongen door de sluiting van de grenzen met de produktie van vruchtenwijnen, waardoor men toch weer uitbreiding nodig heeft en men koopt panden aan de Ebbingestraat en later gevolgd door een huurpand aan de Zwolseweg. Ook de panden aan de Bergweg, beter bekend als de Kraaienberg, op de grens tussen Kampen en Grafhorst worden verder uitgebreid.
Om aan de blijvend grote vraag naar producten te kunnen voldoen is er eind vijftiger jaren het besluit genomen om alle oude schepen achter zich te verbranden en Kampen te verlaten. Op een prachtige locatie ,langs het spoor, aan de Spoorstraat te IJsselmuiden werd een stuk grond aangekocht.
Een volledig nieuwe bottelhal is in wording, om straks plaats te bieden aan een geheel nieuwe bottellijn. De binnenkomende wijnen, meestal op tankwagen aangevoerd worden opgeslagen in enorme stalen tanks die in lange rijen staan opgesteld. De vruchten voor het maken van de vruchtenwijnen worden alle zelf ingekocht en na te zijn gewassen en gekneusd onder grote druk geperst en opgeslagen in de enorme tanks en door toevoeging van in eigen laboratorium gekweekte gistcellen klaar worden gestoomd voor verdere verwerking. Ook een fraaie kantine ontbreekt niet in het geheel. De letters Siebrand op het dak zijn deels betaald door het personeel welke fl1,25 van hun salaris afstond om dit mogelijk te maken.
Jan-Willem geniet met volle teugen van zijn levenswerk, is elke dag als eerste paraat, de telefoon in de aanslag en iedereen aanvurend om steeds beter en meer te presteren. Telkens wanneer hij de trappen bestijgt naar zijn kantoor, dan schieten hem wanneer hij vanaf zijn gigantische bedrijf uitkijkt over de prachtige ''skyline" van Kampen, de tranen in de ogen.
De nieuwe productie afdeling is in gebruik genomen en ook de afdeling retouremballage draait op volle toeren.
Nu alles in de nieuwe fabriek een plekje heeft gekregen en iedereen nog een beetje onwennig is op zijn nieuwe werkplek is het voor de directie tijd om vol trots te poseren in de nieuwe vruchtenwijn fabriek.
Nadat zakelijk alles voor de wind gaat en er al weer uitbreidingsplannen zijn voor de nabije toekomst voltrekt zich een noodlot waar niemand rekening mee had gehouden.
Op 4 juni 1964 is geheel plotseling overleden A.Siebrand in de leeftijd van 61 jaar. Hij was slechts 19 jaar toen hij door zijn oudste broer Jan-Willem werd gevraagd de zaak op te bouwen. Hij was nooit te trots om zelf de handen uit de mouwen te steken,hij was een aanpakker. In het bedrijf was hij baas Aart, en dat is hij gebleven ook toen het bedrijf uitgroeide tot een grootbedrijf. Aart Siebrand is onder alle omstandigheden dezelfde en zichzelf gebleven.
Voor de tweede maal werd de familie Siebrand getroffen door een zware slag. Ruim anderhalf jaar na het overlijden van Aart Siebrand komt op 9 januari 1966, op 64 jarige leeftijd, Dirk-Jan Siebrand te overlijden.Dirk-Jan was een man van weinig woorden,maar met een nuchter en scherp verstand. Daardoor was hij in staat als financieel direkteur een functie te bekleden waarvoor hij de capaciteiten, zelfstandig,dus zonder theoretische scholing, in de praktijk van het bedrijf heeft ontwikkeld.
Na het overlijden van de beide broers was Jan-Willem Siebrand meer aangewezen op zijn 2 zoons, zijn eigen gezondheid werd met het verstrijken der jaren er ook niet beter op . Vooral werd hij in zijn bewegingen beperkt door heup problemen.
Hij trad hierdoor steeds meer op de achtergrond en op 4 augustus 1970 kwam het bericht van het overlijden van Jan-Willem Siebrand bij een ieder hard aan. Hij was een groot zakenman met een enorme wilskracht, een groot organisator, een bouwer tevens, een man met een heldere visie,een vooruitziende blik,recht afgaand op zijn doel, keihard en zakelijk en vaak dankbaar en blij als een kind.Hij stond open voor de moeilijkheden en de noden van ieder medemens en als het nodig was hielp hij niet alleen met goede raad maar ook met daad. Dit siert de mens J.W Siebrand.
Eigenlijk was de algehele leiding al in handen van Jan-Willem jr. en Reinier Siebrand ten tijde van afnemende gezondheid van Jan-Willem sr., maar toch hadden zij niet gedacht dat de volle verantwoording zo spoedig door hen gedragen moest worden.
Er was geen tijd voor stilstand, de verkoop moest verder uitgebouwd worden en de behoefte aan meer fabrieksruimte was groot en met de daadwerkelijke uitbouw kon niet langer gewacht worden. In het jaar 1971 werden dan ook de nieuwe bedrijfshallen met nieuwe machines in gebruik genomen met als doel de afnemers tevreden te stellen in kwaliteit en bovenal een snelle levering te kunnen garanderen.
Door het verplaatsen van de productieruimte naar de nieuwe aanbouw kwam de oude productieafdeling vrij, en deze werd benut voor de opslag van de grote hoeveelheden wijnen en likeuren welke klaar liggen om via de firma van Gend en Loos naar iedere gewenste uithoek in het land vervoerd te worden.
Tot slot
In 1971 werd het 50 jarig jubileum van de firma Siebrand op grote wijze gevierd, tevens werd er uitgebreid stilgestaan bij de man die het bedrijf groot heeft gemaakt, Jan Willem Siebrand.
Ter nagedachtenis werd er in de hal van het bedrijf een borstbeeld onthult voor een man met inzicht, durf en wellicht een beetje geluk.Uiteindelijk heeft Siebrand samen met de tabaksindustrie, de BK pannenfabriek en KG koffie een behoorlijke stempel gedrukt op de werkgelegenheid in Kampen en de omliggende dorpen.
Jan-Willem jr en Reinier Siebrand hebben nog jaren aan het hoofd gestaan van het bedrijf Siebrand maar hebben in de begin 80er jaren mede door een veranderende markt en teruglopende omzetten het bedrijf verlaten. Tot op de dag van vandaag vinden de flessen van Siebrand nog steeds hun weg naar de klant en bestaat het bedrijf aan de Spoorstraat in IJsselmuiden nog steeds.
Naast bovenstaand overzicht zijn er ook een aantal foto's bewaard gebleven. Deze worden onderstaand getoond in een slideshow.Klik op de pauzetoets om een foto beter te bekijken.
Bezoek ook eens de huidige website van Siebrand : www.siebrand.nl